Triều Đại Nhà Nguyễn Có Bao Nhiêu Đời Vua

     

Triều Nguyễn – triều đại Phong kiến cuối cùng ở Việt Nam, đã tồn trên trong suốt rộng 143 năm (1802-1945) với 13 đời vua Nguyễn. Thông thường các vua Nguyễn sau khi mất, bài vị được đưa vào cúng tại rứa Miếu, có Miếu cảm giác với tên của những đỉnh đồng đúc dưới thời Minh Mạng (1835), trừ những vua bị phế truất và các vua bị Pháp đày ra khỏi nước.

Bạn đang xem: Triều đại nhà nguyễn có bao nhiêu đời vua

Riêng vua Dục Đức (phế đế) có Miếu hiệu Cung Tôn Huệ nhà vua là do con trai là vua Thành Thái truy phong, nhưng bài bác vị không được đưa vào thờ tại cố Miếu. Những vị vua yêu nước Hàm Nghi, Thành Thái, Duy Tân vào khoảng thời gian 1959 đã được Hội Đồng Nguyễn Phước Tộc làm lễ và đưa bài bác vị vào cúng tại thay Miếu.Dưới đấy là những ghi chép vắn tắt về 13 vua Nguyễn:

1. Gia Long nhà vua (1802 – 1819)

Nguyễn Ánh lấy lại được Gia Định năm Mậu Thân (1788) tuy sẽ xưng vương vãi mà không đặt niên hiệu riêng, vẫn dùng niên hiệu vua Lê. Mon 5 năm Nhâm Tuất (1802) mang lại được toàn bộ đất đai cũ của các chúa Nguyễn, Nguyễn vương vãi Phúc ánh mang đến lập lũ tế cáo trời đất, thiết triều tại Phú Xuân, để niên hiệu Gia Long năm máy nhất. Lê quang đãng Định được cử có tác dụng Chánh sứ sang nhà Thanh xin phong vương vãi và thay tên nước là phái nam Việt. Công ty Thanh nhận định rằng tên nước là phái nam Việt vẫn lẫn với nước của Triệu Đà (gồm cả Đông Việt, Tây Việt) đề xuất đổi là Việt Nam. Chũm là năm giáp Tý (1804) án giáp Quảng Tây Tề tình nhân Sâm được vua Thanh phái thanh lịch phong vương mang đến Gia Long và nước ta mang tên là Việt Nam. Năm Bính dần dần (1806), Gia Long chính thức làm lễ xưng đế ở điện Thái Hòa với từ phía trên qui định hàng tháng cứ ngày rằm và mồng một thì thiết đại triều, các ngày 5, 10, đôi mươi và 25 thì thiết tè triều.

*
Vua Gia Long

Là vua sáng nghiệp của triều Nguyễn, Gia Long đề nghị quyết định rất nhiều việc đặt nền móng đến vương triều gồm một địa bàn thống trị to lớn từ Bắc chí Nam. Để né lộng quyền, ngay từ trên đầu nhà vua bãi bỏ chức vụ Tể tướng. Nghỉ ngơi triều đình chỉ đề ra 6 bộ: Lại, Hộ, Lễ, Binh, Hình, Công do những Thượng thư cầm đầu và Tả hữu tham tri, Tả hữu thị lang góp việc. Làm việc trong cung cũng vậy, đơn vị vua ko lập ngôi Hoàng hậu, chỉ tất cả Hoàng phi và các cung tần.

Quản lý một tổ quốc thống nhất kéo dãn dài từ thành phố lạng sơn đến Hà Tiên so với Gia Long dịp đó là hoàn toàn mới mẻ. Gia Long cho tổ chức lại các đơn vị hành thiết yếu từ tw xuống. Cả nước chia làm cho 23 trấn, 4 doanh. Từ tỉnh ninh bình trở ra call là Bắc thành tất cả 11 trấn (5 nội trấn với 6 nước ngoài trấn); trường đoản cú Bình Thuận trở vào gọi là Gia Định thành tất cả 5 trấn; nghỉ ngơi quãng giữa là những trấn độc lập: Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nghĩa, Bình Định, Phú Yên, Bình Hòa, Bình Thuận; đất kinh kỳ để 4 doanh: Trực Lệ Quảng Đức doanh (tức thừa Thiên), Quảng Trị doanh, Quảng Bình doanh với Quảng phái nam doanh. Làm chủ Bắc thành cùng Gia Định thành bao gồm Tổng trấn và Phó tổng trấn. Mỗi trấn tất cả Lưu trấn xuất xắc Trấn thư, cai bạ và ký kết lục. Trấn chia nhỏ ra phủ, huyện, châu bao gồm tri phủ, tri huyện, tri châu đứng đầu. Đây là thứ nhất trên một bờ cõi thống nhất, những tổ chức hành chủ yếu được sắp xếp chính quy như vậy.

*

Quản lý đinh khẩu, ruộng đất và cầm cố khóa áp dụng theo chủng loại hình thời Lê sơ mà lại được thực hiện trên quy mô bự hơn, tất cả quy củ hơn. Đáng để ý là bài toán làm sổ ruộng (địa bạ) dưới thời Gia Long được triển khai nhất loạt, tất cả quy tế bào toàn quốc. Các làng xã phải tạo sổ địa bạ ghi rõ từng loại ruộng đất, diện tích, vị trí, công, tư… chép thành 3 bản nộp lên bộ Hộ. Cỗ đóng vệt kiềm, giữ 1 quyển, tỉnh giữ 1, xã duy trì 1. Năm năm có tác dụng lại địa bạ một lần. Đến ni còn giữ giàng khá đủ tổng thể địa ba Gia Long của những trấn, doanh cả nước. Bên trên cơ sở khảo sát kê cứu vớt địa chí các địa phương. Cả nước gồm 4 địa hình sông núi, cầu quán, chợ búa, phong tục, thổ sản… năm Bính dần dần (1806), vua Gia Long sai biên soạn và phát hành bộ “Nhất thống địa dư chí” gồm 10 quyển.

Năm ất Hợi (1815) cỗ “Quốc triều hình luật” tất cả 22 quyển cùng với 398 điều nguyên tắc đã được ban hành.

Công cuộc phá hoang vùng đồng bằng sông Cửu Long được tiếp tục. Công ty nước đã bỏ tiền đào kênh thoát nước Thụy Hà và sông Vĩnh Tế tạo thuận tiện cho việc khẩn hoang. Những dự án công trình lớn như sông Vĩnh Tế huy động sức người, sức của cả dânViệt cùng Chân Lạp dọc hai bờ bao gồm sông chạy qua. Câu hỏi trị thủy vùng đồng bởi Bắc Bộ cũng rất được Gia Long để ý ngay tự đầu. Năm giáp Tý (1804), trên đường ra Bắc làm lễ thụ phong của nhà Thanh, Gia Long cũng nêu sự việc đắp đê nhằm sĩ phu Bắc Hà bàn luận. Mặc dù chưa tuyệt nhất trí, đơn vị vua vẫn đưa ra quyết định đắp đê. Thời Gia Long khối lượng đê, kè, cống được đắp những nhất so với những triều trước.

Đối ngoại, triều Nguyễn một mặt tranh thủ sự ủng hộ với giữ lễ thần phục đơn vị Thanh, mặc khác lại tạo quan tiền hệ lũ anh so với Chân Lạp và Ai Lao. Đối với các nước phương Tây, từ bỏ chỗ phụ thuộc lực lượng của mình để giành thắng lợi chuyển sang lạnh lẽo nhạt. Năm Quí Hợi (1803), nước anh xin open hàng buôn bán ở Trà tô (Quảng Nam) bị bên vua từ chối. Sĩ quan Pháp đã có lần giúp vua được trọng đãi, chầu không hẳn lạy… Còn yêu sách không giống của cơ quan chỉ đạo của chính phủ Pháp phần đông bị khước từ. Năm Đinh Sửu (1817) tàu buôn Pháp tên là “La paix” (hòa bình) chở hàng sang chào bán nhưng là sản phẩm không hợp nhu cầu người Việt Nam, đề xuất trở về, miễn thuế. Đến lúc tàu Cybèle vào Đà Nẵng đưa thư nhà vua (1787) (Bá Đa Lộc thay mặt đại diện Nguyễn ánh, gồm khoản Nguyễn ánh nhường cho Pháp cửa biển lớn Đà Nẵng và đảo Côn Lôn). Gia Long nhất quyết bác bỏ viện lý rằng: Điều mong tuy đã ký nhưng thuở kia phía Pháp không tiến hành thì nay ko buôn phương Tây tuy nhiên cũng ko mời chào, khuyến khích hoặc gồm một cơ chế tỏ ra nhà động, tích cực hơn.

Gia Long có hai vk chính: trước tiên là núm tổ vượt Thiên Cao hậu phi họ Tống, người huyện Tống Sơn, Thanh Hóa, con gái Quí Quốc công Tống Phúc Khuông. Nguyễn Phúc ánh cưới bà làm vợ năm 18 tuổi, bạn cung kính, cẩn thận, gồm phép tắc lễ độ. Bà sinh được nhị hoàng tử, bé cả là Chiêu chết sớm; nhỏ thứ là Hoàng tử Cảnh từng theo Bá Đa Lộc làm con tin sang ước viện Pháp rồi về nước được lập làm Thái tử, sau bệnh tật đậu mùa mất năm Tân Dậu (1801). Bà sản phẩm công nghệ hai là Thuận thiên Cao vợ họ Trần, fan huyện mùi hương Trà, đậy Thừa Thiên, con gái Thọ Quốc công è Hưng Đạt, được tiến vào hầu Nguyễn ánh từ năm Giáp Ngọ (1774), năm Kỷ Dậu (1789) được tấn phong là Tả cung tần, hiệu Nhị phi. Bà sinh được 4 hoàng tử: Nguyễn Phúc Đởm (sau lên ngôi đem hiệu là Minh Mệnh); Nguyễn Phúc Đài (Kiến An vương); Nguyễn Phúc Hiệu (mất sớm), Nguyễn Phúc Thấn (Thiệu Hòa quận vương). Xung quanh 6 tín đồ con với hai vk chính đã kể trên Gia Long còn 7 người đàn ông với các bà khác, tổng cộng 13 hoàng tử 18 công chúa.

2. Minh Mệnh hoàng đế (1820 – 1840)

Vua húy là Hiệu, lại mang tên là Đởm, sinh ngày 23 tháng giêng năm Tân Hợi (1789), là con thứ tư của vua Gia Long. Mon giêng năm Canh Thìn (1820), hoàng thái tử Đởm đăng vương vua, đặc quốc hiệu là Đại Nam, niên hiệu là Minh Mệnh, 30 tuổi.

*
Vua Minh Mệnh (Minh Mạng)

Minh Mệnh bao gồm tư hóa học thông minh, hiếu học, năng cồn và quyết đoán. Từ lúc lên ngôi, ông ra coi chầu siêu sớm, chu đáo mọi vấn đề trong triều với tự tay “châu phê” rồi mới cho thực hiện – Thuật ngữ “châu phê” ban đầu có tự đây. Minh Mệnh mong quan lại các cấp phải tất cả đức độ cùng năng lực, nên lúc mới lên ngôi đã đặt ra lệ mà trong tương lai khó ai tiến hành nổi. Quan lại ở Thành, Dinh, Trấn, văn tự Hiệp trấn, Cai bạ, cam kết lục, Tham hiệp; võ trường đoản cú Thống cai quản cơ mang lại Phó vệ uý… ai được thăng điện; té nhiệm… đều cho đến kinh chạm mặt vua trước khi nhậm chức nhằm nhà vua thăm nom công việc, kiểm tra năng lượng và khuyên răn bảo…

Minh Mệnh là tín đồ ham đọc biết, thường khi rã chầu, bên vua mang đến đòi một vài đại thần tới những việc gớm lý, hỏi sự tích đời vua, danh nhân với phong tục các nước xa lạ. Các đêm vua thức xem chương, sớ đến canh hai canh cha mới nghỉ. Vua thường xuyên nói cùng với triều thần:

– Lòng người, ai chả ước ao yên, xuất xắc gì sinh sự để biến đổi luôn, tuy vậy lúc khỏe khoắn mà không biết sửa sang hồ hết việc, đến lúc già yếu, mỏi mệt mỏi hỏi mong làm những gì được nữa. Vì thế trẫm không đủ can đảm lười biếng bất kỳ lúc nào.

Là người tinh hiểm sâu học, mộ đạo Khổng Mạnh, Minh Mệnh rất xem xét học hành khoa cử, tuyển lựa chọn nhân tài. Dựng Quốc Tử giám, đặt chức Tế tửu và tư nghiệp năm Tân ghen tuông (1821), lật lại thi Hội thi Đình năm Nhâm Ngọ (1822). Trước đó, 6 năm một khoa thi ni rút xuống 3 năm: các năm Tý, Ngọ, Mão, Dậu, thi Hương; những năm Thìn, Tuất, Sửu, mùi hương thi Hội thi Đỉnh. Vua còn mang đến đặt đốc học ở Gia Định thành, dùng thầy giáo người tỉnh nghệ an là Nguyễn Trọng Vũ có tác dụng phó đốc học để khuyến khích bài toán học tập sống Nam bộ. Minh mệnh thường xuyên nói:

– tín đồ Gia Định vốn tính trung nghĩa nhưng ít học, cho nên vì thế hay tức khí với nhau. Giả dụ được bậc đại nho túc học có tác dụng thầy bảo ban cho điển lễ nhượng nhì dễ hóa làm thiện cơ mà thành tài sẽ những đó.

Thời đó, Gia Định chỉ gồm Trịnh Hoài Đức là có học, được vua rất tin dùng, mang lại làm Hiệp biện Đại học tập sĩ, làm cho Thượng thư cỗ lại kiêm Thượng thư cỗ Binh.

Minh Mệnh đến lập Quốc sử cửa hàng để biên soạn lịch sử vẻ vang dân tộc và những triều đại.

Trong câu hỏi dùng người, Minh Mệnh quan trọng đặc biệt chú trọng cho học thức. Năm Nhâm Ngọ (1822), Lê Văn Liêm được Thự chi phí quân è Văn Năng tiến cử làm Tri bao phủ Ninh Giang, cỗ Lại đưa vào bệ kiến,vua xét hỏi, Liêm đáp là ít học, Vua nói:

– Tri tủ giữ chính lệnh trong một phủ, không học tập thì không rõ lao lý lệ, lỡ khi xử đoán sai trái thì quy định khó dung, như thế là làm hại chứ không hẳn là yêu. Cụ là Liêm ko được bửa dụng. Nhà vua đã bao gồm lần ra mắt thuật dùng fan rất chí lý:

– ni dùng người không ngoài hai đường là khoa mục với tiến cử, người tốt khoa mục không chắc hẳn đã tốt chính sự. Tuy vậy cũng chưa có ai học tập nuôi bé rồi sau new lấy chồng. Chính sự cốt làm việc nuôi dân, mong yên dân thì chớ nhiễu dân; có tác dụng quan che huyện ko tham ko nhiễu thì chính sự có cạnh tranh gì đâu! còn nếu không thế thì văn học tập dẫu những há dùng làm gì?

Chế độ chi phí lương mang lại quan lại cũng rất được quy định khá chi tiết, từ chánh độc nhất vô nhị phẩm mang lại tòng Cửu phẩm cách nhau chừng 18 bậc, tiền lương cũng chênh nhau khoảng chừng 18 đến trăng tròn lần. Ko kể ra, tri phủ, đồng tri phủ, tri huyện, tri châu còn tồn tại khoản chi phí “dưỡng liêm” từ đôi mươi đến 50 quan tùy theo cương vị không giống nhau, đơn vị vua nghiêm trị bọn quan lại tham nhũng. Tất cả viên quan liêu không cần sử dụng thước nhằm gạt thăng đong thóc thuế, hay sử dụng tay để dễ dàng lạm dụng, biết chuyện đơn vị vua lập tức sai chặt tay tên quan liêu lại đó.

Minh Mệnh rất cân nhắc võ bị, nhất là thủy quân. Ngay trong thời gian đầu lên ngôi, vua vẫn sai người tò mò cách đóng tàu của châu Âu với quyết chổ chính giữa làm cho những người Việt tự đóng góp được tàu theo kiểu Tây Âu và biết lái tàu thừa đại dương, các quy chế luyện tập thủy quân, khảo sát vị trí bờ biển, hải cảng cũng được chú ý. Sản phẩm năm, đơn vị vua thường phái nhiều tàu vượt đại dương sang các nước và các cảng to vùng biển lớn Đông như Jakarta, Singapore, Malaysia… để chào bán hàng, thiết lập hàng, luyện tập đi biển lớn và coi xét tình hình các nước. Minh Mệnh đã mang lại hoàn chỉnh khối hệ thống đê điều ngơi nghỉ Bắc bộ, để quan khuyến nông, khai hoang ven bờ biển Bắc bộ lập nhì huyện mới Kim Sơn cùng Tiền Hải. Việc làm khai hoang và thủy lợi làm việc Nam Bộ cũng khá được đẩy mạnh. Minh Mệnh đã từng nghiệm giải pháp bỏ đê phía nam Hà Nội… đào sông thoát bè bạn Cửu An (Hưng Yên)…

Trên cơ sở đã gồm từ thời Gia Long, nay Minh Mệnh củng rứa và hoàn thành xong hơn cỗ máy quản lý đất nước: đặt nội những trong hoàng cung để khi cần, vua trông nom và làm giấy tờ; biểu sắc, chế cáo năm Kỷ Sửu (1829); để cơ mật viện năm giáp Ngọ (1834) cần sử dụng 4 đại thần, treo kim bài xích để phân minh chức vị. Cơ mật viện cùng vua bàn thảo và đưa ra quyết định những việc quan trọng đặc biệt nhất. Năm Tân Mão (1831), Minh Mệnh cho tiến hành cải cách hành chủ yếu trên bài bản lớn, chia cả nước ra có tác dụng 31 tỉnh. Từ đây, tỉnh là đơn vị hành chính thống tốt nhất trong toàn quốc có giáo khu và địa hình khá thích hợp lý. Từng tỉnh bao gồm Tổng đốc, Tuần phù, bố chính, án gần kề để canh chừng công việc. Các châu miền núi dựa theo đơn vị hành bao gồm thống duy nhất với miền xuôi.

Tuy vậy, bên dưới thời Minh Mệnh, nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra với nhiều loại khác nhau. Dân cày nghèo nổi lên kháng quan lại nhũng nhiễu, nghiêm ngặt như Phan Bá Vành làm việc đồng bằng Bắc Bộ. Cựu thần nhà Lê như Lê Duy cương nổi lên hạn chế lại triều đình. Những tù trưởng tín đồ thiểu số như Nông Văn Vân hoặc họ Quách ở vùng Hòa Bình, Thanh Hóa… Minh Mệnh nên cử Trương Minh Giảng, Tạ quang quẻ Cự, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ chũm quân đi tiến công giặc.

Về đối ngoại, Minh Mệnh quánh biệt chăm chú thần phục công ty Thanh. Lễ thụ phong ở trong phòng vua ở thành Thăng Long được tổ chức cực kỳ trọng thể. Ngày 10 mon 10 năm Tân Tỵ (1821), công ty vua đứng vị trí số 1 một đoàn tùy tùng có 1.782 tín đồ gồm Hoàng thân, bá quan liêu văn võ cùng 5.150 quân nhân (tổng cộng 6.932 người) tách Phú Xuân ra Thăng Long để nhấn sắc phong của “thiên triều”. Hành trình kéo dãn 33 ngày đêm. Đoàn tín đồ đông đúc đó yêu cầu nằm chờ ở Thăng Long mãi từ khi sứ Thanh đến và xong xuôi lễ. Thủ tục đón tiếp và đón tiếp sứ Thanh diễn ra hết sức tinh tướng và long trọng.

Đối với các nước phương Tây, bên vua lại tỏ ra hững hờ và nghi kỵ. Chính sách thụ động bởi thế đã nhốt sự cách tân và phát triển của đất nước.

Minh Mệnh còn là người được ghi lưu giữ nhiều do phép đánh tên đôi siêu độc đáo.

Gia Long vẫn quy định giải pháp viết tộc phả công ty Nguyễn: con cháu Nguyễn Hoàng vào phái mạnh thì chép theo họ tôn thất Nguyễn Phúc; bé cháu của Nguyễn Hoàng ở Bắc và các chi trước Nguyễn Hoàng nghỉ ngơi Thanh Hóa thì trực thuộc về công tính chúng ta Nguyễn Hựu. Năm Quí mùi hương (1823), Minh Mệnh sẽ nghĩ mang lại chuyện kiêng tranh chấp vào nội cỗ hoàng gia, đảm bảo để nghiệp lâu dài hơn cho mình và con cháu. Vua tìm thấy phép đánh tên đôi khá nghiêm ngặt và tế nhị dễ gật đầu đồng ý đối với những hoàng tử ruột thịt. Vua sẽ thảo ra 11 bài bác thơ, trong số đó có bài “Đế hệ thi” cùng 10 bài xích “Phiên hệ thi”. Mỗi bài 20 chữ, chữ bao gồm nghĩa giỏi và thông thái dùng làm tiền trường đoản cú cho 20 đời tiếp nối sau kể từ Minh Mệnh.

“Đế hệ thi” có trăng tròn chữ như sau:

Miên, Hường, Ung, Bữu, Vĩnh

Bảo, Quý, Định, Long, Tường

Hiền, Năng, Kham, Kế, Thuật

Thế, Thoại, Quốc, Gia, Xương

Theo phép này, tất cả nam nhi Minh Mệnh đều phải có tiền từ “miên”, thêm sau tên do gia đình đặt, mang đến lượt mình mọi con trai của nuốm hệ “Miên” đều có tên ban đầu bằng “Hường” thêm sau tên do mái ấm gia đình đặt; gần như trai của cố hệ “Hường” lại đem tiền từ bỏ “Ưng” thêm sau thương hiệu do gia đình đặt… cứ nuốm đến hết 20 chữ của bài thơ “đế hệ” 10 bài bác “Phiên hệ” cũng theo chính sách trên. Mục tiêu việc này nhằm mục tiêu từ phía trên chia những hoàng tử vua Gia Long ra làm hai hệ: đế hệ với phiên hệ. Đế hệ được kế thừa đế nghiệp, phiên hệ là bờ rào bao quanh bảo vệ đế hệ. Khi ban bố cách khắc tên này, Minh Mệnh nói: Trẫm không dàm so sánh với nhà Chu xưa làm việc Trung Nguyên bói năm được 700 năm, bói đời được 30 đời. Nhờ các tiên đế ta tính nhân đức, thiết yếu sự ân đức tốt họ Nguyễn Phúc được gốc sâu gốc bền, nghiệp lớn xuất sắc thịnh. Trẫm chỉ giơ tay lên trán ước trời đến từ nay sau này con cháu ta thừa nhận nối cơ đồ lớn, được hưởng 500 năm, có nghĩa là hơn 20 đời, chẳng dám mong mỏi nhiều hơn! cùng năm ban hành phép đặt tên này, 23 hoàng tử của vua Minh Mệnh thảy được thay tên lấn Miên đứng đầu: Miên Tông, Miên Định, Miên Nghi, Miên Hoành, Miên An…

Từ kia trở đi, hễ sinh thêm Hoàng tử, đầy 100 ngày cần làm lễ “bảo kiến” (ẵm đến trình làng vua) chiếu theo “đế hệ thư” mà mang lại tên. Có tên mới kết thúc dùng tên cũ.

Triều Nguyễn đã tiến hành bài “đế hệ thư” mang đến chữ máy 5 – “Vĩnh” thì bị cuộc cách mạng tháng Tám 1945 lật đổ.

Minh Mệnh có khá nhiều vợ, số đúng mực thì không thấy tài giỏi liệu nào nói đến, nhưng căn cứ vào câu thơ của Minh Mệnh: “Nhất dạ ngũ giao, tam hữu dâng” (một tối ngủ với năm bà xã thì 3 bà xã có thai) cùng theo sử sách, nhân có năm trời làm cho hạn hán, đơn vị vua cho rằng trong thâm cung có quá nhiều cung phụ nữ khí uất tắc nhưng nên, nhà vua bèn mang đến thả ra 100 người. Cùng với sinh hoạt vì vậy và một thời gian dám thải ra 100 tín đồ thì ví dụ số cung nữ thường xuyên ít tốt nhất cũng gấp tư năm lần! Số liệu chính xác về con Minh Mệnh là 78 hoàng nam, 64 hoàng nữ, tổng cộng 142 người.

Trị do 21 năm, Minh Mệnh lo toan công việc thường như 1 ngày, sức làm việc phải nói là đáng ngạc nhiên! rất nhiều phê bảo, dụ chỉ, chế cáo đều tự tay vua viết ra với số lượng không nhỏ. Không phần đông thế, lúc rỗi rãi, ông còn hỗ trợ thơ viết văn. Vua còn để lại 5 tập thơ cùng 2 tập văn.

Tháng 12 năm Canh Tí (1840), nhỏ nặng, vua đến vời Hoàng tử, những thân công và cơ mật viện đại thần Trương Đăng Quế vào hầu. Vua dụ Trương Đăng Quế rằng:

– Hoàng tử ngôi trường Khánh Công, đem về ngôi vật dụng là mặt hàng trưởng, mang về đức, về tuổi, bắt buộc nối ngôi lớn. Ngươi đề xuất hết lòng rất là giúp rập, hễ vấn đề gì chưa phù hợp lộ, ngươi phải dẫn khẩu ca của ta nhưng can gián. Xong, nói với Hoàng tử trưởng:

– Trương Đăng Quế thờ ta đến nay đã 21 năm, trọn đạo có tác dụng tôi, một lòng công trung, bày mưu dưới trướng, ra mức độ của triều đình, ngươi bắt buộc đãi ngộ một các trọng hậu, hễ nói gì buộc phải nghe, bày mưu kế gì nên theo… Nói rồi vua mất, lâu 55 tuổi. Miếu hiện tại là Thánh tổ.

3. Thiệu Trị nhà vua (1841 – 1847)

Trong số rất nhiều vợ của Minh Mệnh, có cô vợ cả họ Hồ, phụ nữ lớn của công thần hồ nước Văn Bôi, quê thị trấn Bình An, tỉnh Biên Hòa. Hồ Văn sứt đã gồm công theo giúp vua Gia Long trường đoản cú buổi đầu. Gia Long với bà Nhị phi đã lựa chọn kỹ với cưới cô gái họ hồ về làm bà xã Hoàng tử Đởm. Là fan trang kính, chín chắn, thận trọng, hiền hòa, trinh nhất… được Minh Mệnh nhiệt thành yêu kính, phong là Thuận đức Thần phi. Bà sinh hoàng thái tử Dong được 13 ngày thì mất. Hoàng tử Dong được các cung nữ giới khác nuôi nấng. Năm Quí hương thơm (1832), theo phép viết tên của đế hệ. Hoàng tử Dong mang tên mới là Miên Tông. Miên Tông là nhỏ trưởng trong những 78 hoàng tử của Minh Mệnh nên được nối ngôi. Tháng giêng năm Tân Sửu (1841) Miên Tông đăng vương ở điện Thái Hòa, để niên hiệu là Thiệu Trị, vừa đúng 34 tuổi.

*
Vua Thiệu Trị

Thiệu Trị hiền khô hòa, không xuất xắc bày việc. Vả chăng, mọi quy chế đã được sắp xếp khá quy củ trường đoản cú thời Minh Mệnh, Thiệu Trị giữ nếp cũ, chỉ răm rắp tuân theo lời di huấn của cha thôi. Bè phái tôi cũ từng giúp Minh Mệnh nay vẫn chính là vây cánh, tay chân của Thiệu Trị như Trương Đăng Quế, Lê Văn Đức, Doãn Uốn, Võ Văn Giải, Nguyễn Tri Phương, Lâm Duy Tiếp… Thời kỳ cố kỉnh quyền ngắn ngủi của Thiệu Trị chỉ đầy đủ để xử lý một số hậu quả vướng lại từ thời Minh Mệnh.

Thứ tuyệt nhất là khắc phục hậu trái của giải pháp bỏ đê sinh sống Bắc Bộ. Vào thời điểm năm Quí mùi (1883), sau nhiều nỗ lực củng cầm cố và hoàn thiện khối hệ thống đê điều ở bắc bộ mà vẫn lụt lội, Minh Mệnh mạnh dạn áp dụng phương án “đào sông núm đê”. Vua đến phá bỏ đê điều vùng trũng phía nam Hà Nội, khơi đào sông thoát phe cánh vùng Hải Dương, Hưng Yên dẫu vậy vô hiệu. Theo ý nguyện thần dân địa phương, Thiệu Trị lại mang đến đắp đê, đập chắn ngang cửa ngõ sông Cửu An. Việc thứ hai là giải quyết vấn đề Chân Lạp. Cuối đời Minh Mệnh, thành Trấn Tây là mối lo đề xuất giải quyết. Trương Minh Giảng, Nguyễn Tiến Lâm, Lê Văn Đức, Nguyễn Công Trứ… Đem quân tiến công dẹp mãi không yên. Chính vì như vậy ngay năm đầu lên ngôi, triều quan tiền như Tạ quang Cự tâu xin bỏ đất Chân Lạp, rút quân về duy trì An Giang. Vua nghe theo, xuống chiếu bến bãi binh. Trương Minh Giảng về mang lại An Giang thì mất. Tháng 6 năm ất Tỵ (1845), Chân Lạp bị Xiêm chỉ chiếm đóng, đáp lời cầu viện của cẳng chân Lạp, triều đình lại cử binh quý phái buộc tướng mạo Xiêm là chất Tri ký hòa cầu rồi nhì nước cùng bến bãi binh. Nguyễn Tri Phương, Doãn uốn nắn rút quân về đóng ở Trấn Tây. Năm Bính Ngọ (1846), Nặc Ông Đơn không nên sứ sang dâng biểu với cống phẩm. Tháng hai Đinh hương thơm (1847) triều đình Nguyễn phong Nặc Ông Đơn là Cao Miên quốc vương cùng Mỹ Lâm quận chúa, Cao miên quận chúa. Lại xuống chiếu mang đến quân sản phẩm công nghệ ở Trấn Tây rút về An Giang. Trường đoản cú đó, Chân Lạp lại sở hữu vua với phía Tây Nam bước đầu yên dần.

Vấn đề thứ bố là quan hệ nam nữ với phương Tây. Khi Thiệu Trị lên rứa quyền thì câu hỏi cấm đạo tất cả nguôi đi không nhiều nhiều. Một vài giáo sĩ bị tóm gọn giam từ trước trên Huế, bị kết án tử hình ni được trường đoản cú do nhờ việc can thiệp của hải quân Pháp. Năm Đinh mùi hương (1847) Pháp sai một đại tá, một trung tá cùng cho tự do thoải mái tín ngưỡng. Đang bên trên bàn thảo luận thì Pháp cần sử dụng đại bác bắn đắm tàu thuyền của nước ta neo đỗ cạnh bên rồi chạy ra bể. Trước sự kiện đó, Thiệu Trị khôn cùng tức giận, ban thêm sắc dụ cấm người nước ngoài giảng đạo và trị tội tín đồ trong nước đi dạo. Sau đó, mon 9 năm Đinh mùi (1847), Thiệu Trị mắc bệnh rồi mất, ngơi nghỉ ngôi được 7 năm, lâu 41 tuổi, miếu hiệu là Hiếu tổ chương hoàng đế, bao gồm 54 người con (29 hoàng tử với 25 hoàng nữ).

4. Tự Đức hoàng đế (1848 – 1883)

Vua húy là Thì, tên đặt theo đế hệ là Hồng Nhậm, sinh ngày 25 tháng 8 năm Kỷ Sửu (1829), nhỏ thứ hai của Thiệu Trị. Chị em họ Phạm, con gái thượng thư bộ Lễ Phạm Đăng Hưng, bạn huyện Tân Hòa (Gia Định). Tháng Giêng năm Thiệu Trị vật dụng 3, năm Quí Mão (1843) Thì 14 tuổi, được phong có tác dụng Phúc tuy công, lấy bà xã là phụ nữ Vũ Xuân Cẩn. Lúc ấy Yên phong công Hồng Bảo tuy đã bự nhưng là bé của vk thứ lại ít học, chỉ đam mê vui chơi. Ngược lại, Hồng Nhậm nhân hiếu, thông sáng sủa và chuyên học, được vua phụ vương rất yêu thương quí, bảo có rất nhiều tính tương tự mình nên gồm ý truyền ngôi cho. Hồng Nhậm, chính vì như thế thường được vua call vào chầu riêng rẽ để dạy dỗ bảo. Tháng 10 năm Đinh hương thơm (1847), Hồng Nhậm đăng quang ở điện Thái Hòa, mang niên hiệu là tự Đức, 19 tuổi. Vì chưng cho nhỏ ít tuổi nối ngôi, đề xuất Hồng Nhậm với Hồng Bảo tranh chấp nhau. Bảo thua, sau bị chết.

*
Vua từ bỏ Đức

Tự Đức ốm yếu, phải luôn sống tại hoàng cung Huế, trừ mỗi năm hai lần nghỉ ngơi hè và nghỉ đông sinh sống cửa biển cả Thuận An. Suốt đời vua chỉ đi xa một chuyến, đó là dịp phò giá bán vua cha ra Bắc thừa nhận lễ thụ phong của phòng Thanh làm việc Thăng Long năm 1842, khi ấy mới 13 tuổi. Cũng chính vì kém sức khỏe nên lúc lên ngôi, sứ thần sang nhà Phú Xuân làm cho lễ phong vương cho Tự Đức. Có những lần đích thân vua bắt buộc đứng cai quản tế tuy vậy mệt lại cần sai Xuân lâu công Miên Định hoặc An phong công Hồng Bảo có tác dụng thay. Cũng cũng chính vì lý vì trên nhưng mà vua ít giáp dân tình, càng ngày trở bắt buộc quan liêu, mệnh lệnh. Bù lại sự yếu hèn sức khỏe, trường đoản cú Đức lại khôn xiết thông minh và có tài văn học. Vua say mê nghiền ngẫm kinh điển Nho giáo, xem sách mang lại khuya. Nói theo cách khác Tự Đức là trong số những người thông thái nhất thời đó với là môn đồ tích cực của Khổng học.

Lẽ dễ hiểu Tự Đức là bạn con rất gồm hiếu. Cũng mới lên nối ngôi, từ Đức đã có tác dụng tang vua phụ thân cực kỳ cẩn thận, trang trọng, tốn kém. Vua từng truyền phán.

– bổ sung tang nghi là bài toán lớn, dẫn vừa lòng cả tài lực của bốn bể năm châu cũng không dám chỉ ra rằng xa xỉ.

Vua cũng khá có hiếu với bà bầu là trường đoản cú Dụ. Vua tự luật ngày lẻ thì thiết triều, ngày chẵn vào chầu thăm mẹ. Như vậy, hàng tháng vua ngự triều 15 lần, thăm bà mẹ 15 lần! lúc đến với chị em thì sửa mình, nén hơi, quỳ xuống hỏi thăm sức khỏe, rồi cùng mẹ trao đổi kinh sách và sự tích xưa nay, nhất là chính sự. Trường đoản cú Dụ là tín đồ thuộc những sử sách, biết nhiều chuyện cổ kim. Hễ bà bầu nói gì là vua ghi ngay lập tức vào sổ nhỏ tuổi gọi là “Từ huấn lục”. Trải 36 năm sống ngôi, vua duy trì đều đặn nại nếp ấy, chỉ trừ lúc đau yếu. Chuyện kể rằng từ bỏ Đức không đam mê gì hơn là săn bắt để vui chơi ngoài bài toán chính sự. Một hôm thanh nhàn việc, vua săn bắt tại vườn Thuận Trực gặp mưa lũ, không về kịp giỗ Thiệu Trị. Trường đoản cú Dụ hoang mang sai bạn đi đón. Thuyền ngự về mang lại bến, trời còn mưa to mà nhà vua tức thời ngồi kiệu trần đi liền mạch vào cung lạy xin chịu tội. Trường đoản cú Dụ ngồi xoay mặt vào trong, ko thèm nói nửa lời. Từ Đức rước roi mây kéo lên trát kỷ rồi tự ở xuống xin chịu đựng đòn. Từ bỏ Dụ tha cho bắt đầu đứng dậy.

Hằng năm đến kỳ nghỉ mát ở Thuận An, trường đoản cú Đức hay đi cùng mẹ. Xem ráng đủ biết chị em có ảnh hưởng lớn đến chính sự của đơn vị vua!

Tự Đức có dáng vẻ một nho sĩ, không đảm bảo không thấp, trạc tín đồ bậc trung, khá gầy, mặt hơi dài, cằm nhỏ, trán rộng nhưng mà thẳng, mũi cao mà lại tròn, hai bé mắt tinh với hiền. Vua thường xuyên mặc áo xống màu vàng, chít khăn vàng cùng đi giầy cũng màu vàng, ko ưa trang sức đẹp và cũng không muốn cung đàn bà đeo đồ cô bé trang, chỉ đem sự thật sạch làm đẹp. Nhà vua siêng năng việc chính sự, sáng 5 giờ đã tỉnh giấc, 6 giờ sẽ ra triều. Do thế, phần đông buổi thiết triều, các quan cũng phải dậy sớm, thắp đèn nạp năng lượng cháo để vào triều đến kịp. Vua thường ngự triều tại điện Văn Minh, bên tả mặt hữu vu. Lúc vua ra, thái giám tuyên triệu triều quan, các quan rất nhiều mặc áo thụng xanh, đeo bài ngà, quan liêu văn bên hữu, quan liêu võ bên tả… Bái mạng xong, bộ nào có câu hỏi thì tâu quỳ tại chỗ. Cạnh quan tiền tấu tất cả quan Nội những ghi chép lời vua ban. Các buổi thiết triều kéo dãn dài đến chín mười giờ.

Lúc không thiết triều, vua làm việc ở chái Đông điện đề xuất Chánh: công ty vua ngồi làm việc một mình, tất cả vài thị con gái đứng hầu, mài son, châm thuốc hoặc nhằm truyền việc. Triều quan ko được vào địa điểm ngự tọa, mọi việc lớn, nhỏ, nhà vua yêu cầu tự xem. Phiếu sớ từ các nơi gởi về nội các, được xếp vào trát tấu sự, đưa cho giám, giám đưa cho nàng quan dưng vua. Vua coi xong, giao lại nội các, Nội những giữ phiên bản chính tất cả châu điểm, châu phê, sao lục gửi những bộ, nha thi hành. Hầu hết phiếu tấu có chữ “châu phê” của tự Đức còn lại cho biết nhà vua đã xuất sắc chữ mà lại văn lại hay. Có rất nhiều tờ tấu, vua phê dài thêm hơn cả lời tâu. Coi như thế, ví dụ vua rất cần mẫn và cảnh giác việc chủ yếu sự.

Tự Đức trị vì tổ quốc trong bối cảnh gặp mặt nhiều thử thách sống còn. đơn vị vua thiếu thốn tính quyết đoán, phải phụ thuộc triều thần bàn việc, nhưng mà triều thần tuy có fan thanh liêm và tất cả thực quyền như Trương Đăng Quế song lại bảo thủ. Trên cố kỉnh giới, khoa học và công nghiệp đã trở nên tân tiến mạnh mẽ, cạnh tranh sắm sửa ngày càng gay gắt, nắm mà đình thần xung quanh vua chỉ chăm lo việc văn chương, khéo nghề nghiên bút, bàn đến quốc sự thì lấy Nghiêu Thuấn, Hạ, mến Chu xa xưa làm gương, tự vỗ ngực là văn minh, chê cõi tục là ngoại dị. Vị thế, tự Đức cấm sắm sửa ngày càng gay gắt hơn. Đến lúc Gia Định đã lâm vào hoàn cảnh tay Pháp, bên vua hỏi tới việc Phú quốc cường binh thì triều thần không đưa ra được kế sách gì. Cũng có những tín đồ đã đi ra ngoài du học tập hoặc được tiếp xúc, có cách nhìn mới, mong mỏi thay đổi, cách tân như Phan Thanh Giản, Phạm Phú sản phẩm công nghệ (1864), Nguyễn trường Tộ (1866), Đinh Văn Điền (1868), Nguyễn Hiệp (1867), Lê Đĩnh (1881)… dưng điều è xin bên vua cách tân mọi mặt: chủ yếu trị, khiếp tế, quân sự… theo gương Nhật Bản, Thái Lan, hương thơm Cảng và các nước phương Tây. Đình thần hoặc chỉ ra rằng nói càn, bàn nhảm hoặc cho là không phù hợp thời cố gắng hoặc còn nhằm hỏi xem các tỉnh và có tác dụng từ từ…

Năm Mậu dần (1878), xem báo “Hương Cảng tân văn”, thấy bàn tới việc chấn hưng nước nhà phải thông mến và hạn chế lại bảo thủ, đúc súng, đóng tàu, cử fan học giờ đồng hồ nước ngoài, bên vua ao ước cho thi hành, bảo viện cơ mật lưu ý rồi tâu lên. Viện cơ mật cho rằng thông thương, học tiếng, đóng tàu… thật là thiết yếu nhưng fan Tây dương tiệm tất đề xuất dần dần, làm cho ngay một lúc, thực nặng nề được như ý, rồi còn yêu cầu chờ kỳ tiến công nhà Thanh năm tới, coi sao rồi liệu sau… trường đoản cú Đức xem lời tâu, dụ rằng:

– Xét câu hỏi thì nên cẩn thận và suy nghĩ cho chín, mà lại cũng nên làm thế nào cho tiến bộ, chứ không hề tiến là thoái vậy!

Vua phê chuẩn việc học tập tiếng nước ngoài, sức cho làm ngay. Tháng 11 năm Mậu dần (1878), với sứ bộ sang Xiêm có một vài thanh niên vị Hồ khắc Hài đứng vị trí số 1 sang học tập tiếng Xiêm.

Nhận ra với làm đến lúc đó đã là quá chậm, tuy nhiên quần thần vẫn chần chừ, hổ hang cải cách, nếu gồm làm, lại dè dặt, nửa chừng… Triều đình phân thành hai phe: nhà chiến và chủ hòa. Những chủ nhân chiến cho dù rất gan góc nhưng đại chiến trong điều kiện quá chênh lệch về lực lượng, thiết bị nên ở đầu cuối bị thất bại.

Năm Nhâm Ngọ (1882), triều đình cử Thượng thư bộ Hình Phạm Thận Duật đi sứ Thiên Tân (Trung Quốc) mong viện công ty Thanh tiến công Pháp. China đang bị những nước châu âu xâu xé, chẳng đều không cứu được mà còn muốn nhân dịp này chiếm các tỉnh phía Bắc nước ta. Ngày 16/6 năm Quí mùi hương (1883), tự Đức mất, trị vì được 36 năm, thọ 55 tuổi. Triều đình Huế đề xuất ký hòa mong Quí mùi hương (1883) rồi hòa ước Patơnốt (1885), giang sơn bị chia thành 3 kỳ chịu đựng sự bảo lãnh của thực dân Pháp.Tự Đức mang vợ từ năm 14-45 tuổi và tiếp đến còn rước thêm 103 bà xã nữa, nhưng đến năm 35 tuổi vẫn chưa tồn tại con, mặc dù đã chạy chữa bằng mọi giá, mong tự khắp đền rồng chùa tất cả tiếng trong nước, thậm chí là nhà vua còn hạ nuốm lấy một thiếu nữ đã sang 1 đời chồng, có con nhưng mà vẫn “vô hậu”. Nhà vua đề xuất nuôi mang 3 fan con các anh mình làm nhỏ nuôi: Ưng Chân, Ưng Kỷ và Ưng Đường. Di thư nhà vua viết: “Trẫm nuôi sẵn ba con, Ưng Chân cầm cố nhiên là học lâu trưởng thành, bao gồm danh vẫn lâu, nhưng mà mặt hơi bao gồm tật, giấu kín đáo không rõ ràng, sợ sau không sáng, tính lại hiếu dâm, cũng khá là không tốt, chưa kiên cố đương nổi câu hỏi lớn. Nhưng lại nước cần có vua những tuổi, đương lúc khó khăn này không cần sử dụng hắn thì dùng ai? sau thời điểm Trẫm muôn tuổi, cần cho Quốc công Ưng Chân nối nghiệp…” Về sau, è cổ Tiến Thành, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết là những phụ thiết yếu đại thần mưu bỏ vua này lập vua khác tạo ra thảm kịch vào triều Nguyễn sau khoản thời gian Tự Đức mất.

5. Dục Đức (làm vua tía ngày)

Trước ngày đăng quang, Dục Đức bàn với bố đại thần phụ chánh là Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết cùng Trần Tiến Thành sẽ không đọc một đoạn thừa nhận xét về tay trong di chiếu tại lễ lên ngôi. Cả cha vị phụ thiết yếu đều đồng ý. Ngày hôm sau, khi trằn Tiến Thành đọc cho đoạn ấy, hạ giọng xuống phần nhiều không ai nghe rõ, thì Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết tức giận bảo Nguyễn Trọng Hợp đọc lại rồi phân tách quân túc vệ canh gác trong không tính thành thật nghiêm nhặt và bắt gọn 10 người thân tín của vua nối ngôi trong số đó có Nguyễn Như Khuê.

Hai hôm sau, tại buổi thiết triều có đông đủ hoàng thân và đình thần, Nguyễn Văn Tường vùng dậy tuyên cáo phế truất truất Dục Đức vày bốn tội:

Cắt giảm một đoạn trong di chiếu của vua cha

Tự tiện gửi một giáo sĩ vào hoàng thành

Mặc áo blue color trong khi để tang vua cha

Thông dâm với rất nhiều cung thiếu phụ của vua cha.

Dục Đức bị tống giam trên một phòng kín đáo vừa được cấp tốc xây lên tức thì trong biệt điện mình. Dục Đức bị đối xử như một tù nhân thường. Nhờ tín đồ lính gác yêu đương tình công ty cũ, hằng ngày đút cho một cố kỉnh cơm và một loại áo cũ thấm nước, cố ra uống, Dục Đức sinh sống thoi thóp được ngay gần một tháng thì chết, xác vùi trên một trái đồi, không hậu sự và không một ai được đi chuyển tang.

Hơn hai mươi năm sau, con trai thứ 7 tức Thành Thái lên làm cho vua, Dục Đức bắt đầu được khôi phục lại đế hiệu với tôn là “Cung tôn huệ hoàng đế”.

6. Hiệp Hòa (6.1883-11.1883)

Tên thật là Hồng Dật, bé thứ 29 với là bé út của Thiệu Trị, sinh tháng 9 năm Thiệu Trị sản phẩm công nghệ 7 tức năm Bính Ngọ (1846). Năm ất Sửu (1865) từ bỏ Đức 18 tuổi được phong Văn Lãng công. Trường đoản cú Đức sản phẩm 31 tức năm Kỷ Mão (1879) được tấn phong Lãng Quốc công.

Xem thêm: Tinh Thần Nhân Đạo Là Gì ? Định Nghĩa, Khái Niệm Nhân Đạo Là Gì

*
Vua Hiệp Hòa

Tháng 6 năm Quý mùi (1883) phế hoàn thành Dục Đức, theo ý của Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường, được ý chỉ của từ Dụ Hoàng Thái Hậu, triều đình cử một phái bộ ra Kim Long rước Lãng Quốc công vào Đại Nội để chuẩn bị làm lễ đăng quang. Lãng Quốc công khóc nhưng nói rằng: Tôi là bé út của tiên đế, tứ chất tầm thường, không đủ can đảm nhận ngôi vua. Phái bộ vừa buộc phải năn nỉ vừa sử dụng vũ lực new đưa được Hồng Dật vào Cấm thành. Cụ là nhị hôm sau Lãng Quốc công thay đổi vua Hiệp Hòa.

Hiệp Hòa lên nối ngôi, Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết cậy công tôn lập nên thâu tóm mọi quyền hành, ko thèm đếm xỉa gì cho vua. Hiệp Hòa ghét lắm, ước ao tước bớt quyền lực của họ. Vua đã kiên quyết điều Tôn Thất Thuyết từ bộ Binh sang bộ Lại. Có tác dụng vua được tư tháng thì Hiệp Hòa cảm nhận mật sớ của hai người thân trong gia đình tín là Hồng Phi (Tham tri cỗ Lại, con trai Tùng Thiện Vương) xin giết thịt hai quyền thần Nguyễn Văn Tường cùng Tôn Thất Thuyết.

Hiệp Hòa phê vào sớ: “Giao mang đến Trần Khanh (Trần Tiến Thành) phụng duyệt”, vứt sớ vào tráp giao thái giám nai lưng Đại đưa về nhà nai lưng Tiến Thành sống chợ Dinh Ông. Vấn đề bại lộ, Tôn Thất Thuyết cùng rất Nguyễn Văn Tường bàn biện pháp phế truất Hiệp Hòa. Họ mang lại mời các đại thần cho họp nhắc tội Hiệp Hòa và Trần Tiến Thành, Hồng Phi và Hồng Sâm có thủ đoạn dựa vào quân Pháp giết hại hai đại thần phụ chính, với chứng cứ hẳn hoi (tờ mật sớ): Sau ép các quan ký kết vào tờ sớ đòi truất phế truất Hiệp Hòa xong, Nguyễn Văn Tường, Tôn Thất Thuyết vào cung Diên lâu xin ý chỉ của Hoàng thái hậu đồng thời cho những người dẫn 50 bộ đội vào điện Càn Thành bắt Hiệp Hòa phải tự xử bản thân theo lệ “Tam ban triều điển” giành riêng cho các đế vương, khanh tướng lỗi lầm tử hình.

Đang đêm khuya công ty vua mới biết có sự biến, hỏi mang đến trực hầu, thì chỉ có một vài thái giám. Vua sai thái giám è Đạt mang chiếu nhường nhịn ngôi tới cùng xin được trở về phủ cũ. Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường vờ vịt nhận lời, cho người đem võng chuyển vua và hoàng hậu về tủ cũ ngơi nghỉ xã Phú Xuân dứt lại bí mật dặn riêng biệt Ông ích Khiêm cùng Trương Văn Đễ đón ở cửa Hiểu Nhân, chặn đường mang vua mang đến nhà Hộ Thành, xay uống dung dịch độc tự vẫn.

Riêng trần Tiến Thành, cáo gầy nằm làm việc nhà cũng bị lính mang đến giết bị tiêu diệt ngay đêm ấy. Đó là 1 trong những ngày mùa Đông (29.11.1883). Hiệp Hòa làm cho vua được 4 tháng, chết 36 tuổi, giao cho tủ Tôn nhân an táng theo nghi tiết Quốc công.

7. Con kiến Phúc (12.1883-8.1884)

Húy là Hạo, trường đoản cú là Ưng Hỗ, lại sở hữu tự là Ưng Đăng, nhỏ nuôi vật dụng 3 của trường đoản cú Đức, sinh ngày 2 tháng Giêng năm Canh Ngọ (1870). Năm lên hai, (1871) do Tự Đức không tồn tại con, Hạo được kén chọn vào cung, sung làm Hoàng thiếu thốn tử, do học phi Nguyễn Thị chăm nuôi dưỡng. Từ nhỏ dại Hạo vẫn sớm đọc biết, ôn hòa, âm thầm lặng lẽ và sạch sẽ, cẩn trọng lời nói và câu hỏi làm. Bởi thế, trường đoản cú Đức hết sức khen cùng tỏ ý yêu dấu khác thường. Ngày thu năm Nhâm Ngọ (1882) được cho tới nhà gọi sách điện thoại tư vấn là dưỡng Thiệu đường và được vua không nên kèm cặp đạo có tác dụng vua. Vào di chiếu, trường đoản cú Đức tỏ ý ý muốn nhường ngôi mà lại vì nhỏ tuổi tuổi (mới 14 tuổi) đành thôi.

*
Vua loài kiến Phúc

Tự Đức mất, Hoàng thiếu hụt tử ra bên ngoài thành, trong nhà Quan xá ngoài của Vụ Khiêm. Mờ sáng sủa ngày 30.11 năm Quý mùi (1883) được quần thần đón về năng lượng điện Quan Canh ngơi nghỉ sở Tịch Điền. Thấy bạn đến đón, Hoàng tử hại hãi, quân lính bắt buộc ôm lên võng khênh đi. Đến nơi, Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường báo là xin lập lên làm vua. Hoàng tử trả lời:

– Ta còn bé, sợ làm không nổi

Hai phụ chánh nói:

– tiên quân (tức tự Đức) đã bao gồm ý ấy nhưng chưa kịp làm. Ni là mệnh trời, vậy xin nghĩ cho tôn miếu làng mạc tắc làm cho trọng.

Xong bọn họ truyền lệnh họp triều thần lại tôn lập vua mới. Vắt là ngày 1/12 năm Quý hương thơm (1883), chăm sóc Thiện (Ưng Đăng) lên nối ngôi, niên hiệu là kiến Phúc.

Từ ngày kiến Phúc lên ngôi quyền năng bà học tập Phi ngày dần lớn. Nguyễn Văn Tường đã nhận ra vấn đề đó và hết sức tranh thủ tình cảm của bà. Thời điểm may đang đi vào với Nguyễn Văn tường khi nhà vua mắc bệnh đậu mùa. Bà học Phi ngày nào cũng ở cạnh vua còn nhỏ xíu bỏng của chính mình từ mờ sáng đến nửa đêm. Nuốm là phụ chủ yếu Nguyễn Văn Tường tối nào cũng vào chầu nhà vua và Hoàng mẫu, có khi đến nửa đêm new về. Trước cách biểu hiện quá nhiệt tình và tất cả chiều lơi lả của Nguyễn Văn Tường với bà mẹ nuôi, con kiến Phúc đã tỏ thái độ hết sức khó chịu. Tất cả lần thiu thiu ngủ, nghe được mẩu truyện giữa nhị người, vua ngay tức khắc quát: “Khi như thế nào lành căn bệnh rồi tao vẫn chặt đầu cả cha họ đơn vị mi”. Tường nghe được bèn xuống thái y viện lấy thuốc điều chế đưa mang lại Học Phi. Theo lời khuyên nhủ của dưỡng chủng loại Kiến Phúc sẽ uống thuốc đó tới sáng sau thì qua đời.

Ngay chiều hôm đó, trên buổi thiết triều bất thường, Nguyễn Văn Tường tuyên cáo con kiến Phúc đã bỏ xác vì tình hình bệnh lý biến chuyển bất thần và chuyển em ruột là Ưng lịch lên nối ngôi.

Kiến Phúc làm cho vua được 8 mon thì mất, mới 15 tuổi.

8. Hàm Nghi (8.1884-8.1885)

Hàm Nghi tên thật là Ưng Lịch, em ruột kiến Phúc. Sau khi Kiến Phúc bị giết, Ưng Lịch mới 13 tuổi cùng được gửi lên ngôi ngày 1/8 năm tiếp giáp Thìn (1884). Thời gian đó, hòa ước sát Thân (6.6.1884) đã được ký kết. Lễ đăng vương của Hàm Nghi không được nam triều thông báo cho Khâm sứ Pháp trên Trung Kỳ, chính vì như thế Rê-na không thỏa thuận vua mới. Bọn chúng yêu mong mời những đại thần cơ mật thanh lịch tòa Khâm sứ để bàn định nghi thức gặp mặt gỡ thân vua Hàm Nghi và đại diện thay mặt tối cao của chính phủ nước nhà Pháp tuy vậy Tôn Thất Thuyết từ bỏ chối. Tướng tá Đờ Cuốc-xy dọa sẽ đem quân thanh lịch bắt. Trước tình rứa không thể trì hoãn, nửa tối 7/7 năm ất tị (1885) Tôn Thất Thuyết chỉ thị tấn công bất thần vào đồn sở hữu Cá với đồn Pháp cạnh tòa Khâm sứ. Quân phái nam đánh khôn cùng hăng hái, tuy vậy vũ khí thừa thô sơ với giao liên non kém nên chỉ có thể mấy tiếng sau, bị thất bại. Khiếp thành Huế thất thủ. Tôn Thất Thuyết hạ lệnh tập phù hợp tàn quân chực sẵn ở cửa ngõ Chương Đức, vào cung vua với tam cung chạy khỏi Hoàng thành xa giá bán ra Quảng Trị. Đạo Ngự tất cả hơn ngàn người, hầu như là những đại thần, ông hoàng bà chúa, già có, con trẻ có, đi kiệu, đi ngựa, cùng đi bộ. Hoàng tử Chánh Mông cưỡi ngựa chiến vì chạy nhanh, tiền xoàn trong fan rải khắp dọc đường. Bao gồm bà chúa ôm bé khóc sướt mướt bên trên kiệu. Hàm Nghi ngồi kiệu lâu, kêu mệt, đề xuất chuyển sang ở võng.

*
Vua Hàm Nghi

– Tôi, thân đang tù, nước vẫn mất, còn dám nghĩ bỏ ra đến thân phụ mẹ, anh chị em em nữa.

Không thiết lập chuộc nổi, thực dân Pháp đẩy nhà vua đi an trí trên An-giê (thủ đô Angiêri, nằm trong địa của Pháp). Trên đây, Hàm Nghi được mang lại ở biệt thự nghỉ dưỡng cao cấp thuộc thôn Enbia, ngoại ô An-giê. Thời điểm đầu, bên vua tẩy chay không chịu đựng học giờ đồng hồ Pháp. Sau đây nghĩ lại, còn nếu không học thì khó khăn mà hiểu được văn hóa Pháp và cố giới, công ty vua đang học và biết nhanh chóng quản lý được ngữ điệu Pháp. Hiểu sâu sắc về văn chương, mỹ thuật Pháp, sau đổi thay một họa sĩ có tài. Dù vậy, về đơn vị vua vẫn không thay đổi tập tục dân tộc: đầu búi tó, quần the, áo lâu năm Việt Nam.

Hội họa, âm nhạc và một mái ấm gia đình nhỏ bao gồm một vợ và một phụ nữ đã góp Hàm Nghi khuây khỏa phần như thế nào nỗi đau của bạn dân mất nước, của một ông vua bị đi đày xa.Vua vẫn sống ngơi nghỉ An-giê 47 năm, thọ 64 tuổi.

9. Đồng Khánh (10.1885-12.1888)

Sau khi đày Hàm Nghi, thực dân Pháp bàn cùng với đại thần cơ mật Nguyễn Hữu Độ với Phan Đình Bình lập con kiến Giang quận công làm vua mới.

*
Vua Đồng Khánh

Kiến Giang quận công thương hiệu thật là Ưng Đường, sinh 12/1 năm giáp Tí (1864) con trưởng của kiến quốc công Hồng Cai, bà mẹ là Bùi Thị. Năm ất Sửu (1865) lên 2, được gửi vào cung làm bé nuôi thứ 2 của trường đoản cú Đức. Năm Quí mùi (1883) được sắc đẹp phong là con kiến Giang quận công. Ngày 19/9 năm ất ghen (1885) dưới quyền bảo trợ và ra quyết định của Giám quốc bạn Pháp, Ưng Đường được lập lên có tác dụng vua rước hiệu là Đồng Khánh. Ngay từ đầu, vua đang trở thành công gắng trong tay người Pháp. Lễ rước vua mới từ Phu Văn lâu vào năng lượng điện Càn Thành bởi Đờ Cuốc-xy cùng Săm pô dẫn đầu. Dọc con đường rước vua trải qua có lính Pháp bồng súng và lính Nam vác gươm giáo đứng bảo vệ. Lên ngôi, Đồng Khánh không quên ơn fan đã sản xuất dựng cho mình nên ban liền bố đạo dụ phong Đờ Cuốc-xy tước đoạt “Bảo hộ quân vương”, phong Sâm pô tước đoạt “Bảo hộ công” cùng tướng Oa-rơ-nô tước “Dực quốc công” Đồng Khánh còn dựa vào Đờ Cuốc-xy đưa tới tổng thống Pháp bức năng lượng điện thư cảm ơn nước Đại Pháp đã hết lòng vun trồng cho bạn và cam kết sẽ mãi mãi giữ lại trọn tình giao hảo giữa hai nước. Từ đó, ngày nào, vua cũng liên hoan với các quan chức cao cấp Pháp, tốt nhất là sau khoản thời gian đã cưới phụ nữ Nguyễn Hữu Độ.

Đồng Khánh càng thân Pháp thì phong trào Cần Vương phòng Pháp càng lan rộng ra khắp nơi. Thực dân Pháp đã nên thừa nhận: “Chưa hề sinh hoạt xứ nào, thời nào có một ông hoàng bị thần dân oán ghét như vua bù chú ý Đồng Khánh!” Đồng Khánh cũng trường đoản cú thú nhận: “Không không lẽ tôi có thể tin rằng tp hà tĩnh Quảng Bình trung thành với tôi, bởi vì hai tỉnh giấc ấy có rất nhiều sĩ phu quá!”

Song đời có tác dụng vua của Đồng Khánh không được lâu, ngày 25/12 năm Quí mùi (1888), Đồng Khánh chết dịch tại chính định Càn Thành (Huế), 25 tuổi, sống ngôi 3 năm, có 9 người con (6 năm, 3 nữ).

10. Thành Thái (1.1889 – 7.1907)

Sáu người đàn ông của Đồng Khánh phần nhiều còn thừa nhỏ.Vâng ý chỉ của Lưỡng Tôn Cung (Nghi thiên chương bà xã – bà xã Thiệu Trị và Lê Thiên anh cung phi – bà xã Tự Đức) triều đình đón người con thiết bị 7 của Dục Đức (đã bị truất phế truất) là Hoàng tử Bửu Lân khi ấy mới 8 tuổi lên có tác dụng vua.

*
Vua Thành Thái

Chuyện nhắc rằng: lúc triều quan mang đến nhà rước Hoàng tử vào hoàng thành có tác dụng lễ đăng vương thì người mẹ là từ bỏ Minh đi vắng. Ông hoàng bé bỏng run sợ, nói:

– những ông đến làm chi? Bắt tôi à? các ông mong mỏi làm chi thì làm cho nhưng bắt buộc đợi ả tôi (mẹ tôi) về đã.

Khi từ Minh về, biết chuyện nhỏ mình bị bắt đi làm việc vua, bà òa khóc, nghẹn ngào nói:

– Lạy những quan! Xin các quan tha cho mẹ con tôi! Tôi không khi nào quên cái chết vô thuộc thê thảm của ông chồng tôi (tức vua Dục Đức). Tôi cũng luôn nhớ rằng các vua Hiệp Hòa, loài kiến Phúc đều đã bị giết và vua Hàm Nghi thì bị đi đày.

Sau một hồi khuyên răn giải của sản phẩm xóm có mặt lúc đó. Trường đoản cú Minh mới để cho tất cả những người ta bế con lên kiệu rước đi. Tiếp đến 3 giờ, chú bé nhỏ Bửu lấn trở thành nhà vua Thành Thái.

Thành Thái thông minh, lên 4 – lúc vua thân phụ bị truất đã yêu cầu sống ở ngoài thành với bà nhỏ lao động, phân chia sẻ đau khổ với đông đảo người nghèo đói trong cảnh nước mất nhà tan. Bởi thế, làm vua, tuy new 10 tuổi, Thành Thái sẽ sớm bao gồm ý thức về quốc sự và siêu ham đọc biết. Vua ưa thích đọc những tân thư chữ thời xưa của trung quốc và Nhật Bản. Nhờ vào đó, Thành Thái có tinh thần tự cường dân tộc và lao động trí óc cải cách. Song mọi dự định cách tân đất nước của vua hồ hết bị thực dân Pháp ngăn chận.

Khâm sứ Pháp lo ngại một điều là Thành Thái siêu gần dân, thương dân cùng hay vi hành. Gồm một lần Thành Thái đi dạo bộ trên cầu Gia Hội, sắp gặp một người vác tre. Quân bộ đội vội chạy lên trước, dẹp đường, Vua bảo:

– Cứ để cho tất cả những người ta đi! bản thân dân không hẳn là dân, vua chưa hẳn là vua, lý do dẹp tín đồ ta ?

Nhiều chuyến săn phun ở Cổ Bỉ (cách Huế khoảng tầm 30km) vua thường lép vào chơi những làng dọc sông Bồ. Vào làng, vua mang lại trải chiếu ngồi thân đất, dân xã bu lại xem. Nếu quân nhân đuổi, vua cấm đoán và hỏi dân mong gì? Dân bảo hy vọng xem bắn, vua ngay tức khắc giương súng bắn cho bọn họ xem.

Ngày 12.9.1907 thực dân Pháp cho áp giải vào tp sài gòn rồi mang đi quản thúc tại Cáp Xanh Giắc cơ (Cap saint Jacques), mang lại năm 1916 thì đày ra hòn đảo Rê-uy-ni-ông (Réunion) cùng với bé là Duy Tân.

11. Duy Tân (1907-1916)

Gạt hoàn thành Thành Thái, thực dân Pháp định dùng nhỏ của Thành Thái là Hoàng tử Vĩnh San new 8 tuổi lên làm vua để dễ bề thao túng. Chúng bất ngờ được rằng vị vua trẻ này còn tồn tại thái độ phòng lại nhất quyết và tích cực hơn vua cha.

*
Vua Duy Tân

Từ lúc còn nhỏ, vua đã có những vấn đề làm và khẩu ca cương nghị, kháng Pháp khôn xiết quyết liệt. Gồm lần, ngồi câu trước bến Phu Văn Lâu cùng với thầy học tập là Nguyễn Hữu Bài, vua ra vế đối:

“Ngồi trên nước không chống được nước, trót buông câu đề xuất lỡ buộc phải lần”

Nguyễn Hữu bài đối lại:

“Nghĩ câu hỏi đời cơ mà ngán cho đời, đành nhắm mắt cho đâu xuất xắc đó”.

Mặt đượm buồn, vua nói: hóa ra thầy là tín đồ cam chịu bó tay trước số mạng. Theo ý trẫm, sống như vậy thì bi đát lắm. Phải có ý chí vượt gian khổ, khó khăn để tiến lên thì mới có thể sống tất cả ý nghĩa.

– nếu như các người tiêu dùng bạo lực bắt ta thì cứ bắt, còn ta, một mực không về!

Toàn quyền Pháp ở hà nội thủ đô đích thân ra chạm mặt và dỗ dành vua quay lại ngai vàng. Nhà vua bình thản trả lời.

– “Các ngài hy vọng buộc tôi bắt buộc làm vua nước Nam, thì hãy coi tôi là 1 trong ông vua đã trưởng thành và cứng cáp và bao gồm quyền tự do thoải mái hành động, duy nhất là quyền tự do trao đổi thư tín và chủ yếu kiến với chính phủ Pháp”.

Không chấp nhận được, toàn quyền Pháp lệnh mang lại Khâm sứ gửi Duy Tân vào tạm giữ ở đồn mang Cá và giao đến Nam triều trong 1 tuần yêu cầu thuyết phục được nhà vua thay đổi chính kiến. Cuối cùng, không chịu tắt hơi phục thực dân Pháp và tay sai, Duy Tân đã trở nên lưu đày sang hòn đảo Rêuyniông.

Trần Cao Vân, Thái Phiên, Tôn Thất Đề với Nguyễn quang đãng Siêu phần đa bị chém đầu.

Theo vua đi đày có Hoàng mẫu mã Nguyễn Thị Định, Hoàng quế phi Mai Thị Vàng cùng em ruột là Mệ Cưởi mới 12 tuổi. Dịp theo ck lên đường Bà Mai Thị rubi đã có mang 3 tháng và bị sẩy thai. Sau hai năm ở đảo Rêuyniông, vì không phù hợp thủy thổ, khí hậu, bị đau gầy luôn, mẹ, bà xã và em vua cùng cả nhà trở về Tổ quốc. Năm 1925, Duy Tân sẽ gửi thư về mang đến hội đồng tộc kèm giấy ly hôn bà Mai Thị Vàng, xin Hội đồng chứng nhận để bà đi lấy ông chồng khác, lúc đó, bà new 27 tuổi, nhưng lại cương quyết thủ ngày tiết với chồng.

Sau khi sẽ ly dị bà Vàng, Duy Tân đã mang một người thiếu nữ địa phương, từ 1929 mang lại 1939, sinh được 4 con, 3 trai 1 gái. Rồi không rõ bà vợ này đã bị tiêu diệt hay bỏ nhau, cựu hoàng lại đem một tín đồ ở tp. Hà nội Xanh Bơ noa cùng sinh được một gái.

Trong chiến tranh chống phạt xít 1939-1945, Duy Tân tình nguyện dấn mình vào quân đội của “nước Pháp trường đoản cú do” với khi đồng minh chiến thắng, ông được giải ngũ với hàm thiếu hụt tá ko quân. Vấn đề làm này của ông bị vua phụ thân là Thành Thái làm phản đối kịch liệt. Tháng 10 năm 1945, Duy Tân đồng ý lời kiến nghị của tổng thống Pháp Đờ Gôn quay trở lại Việt dẫu vậy bị tai nạn đáng tiếc máy cất cánh và mất trên tuyến đường đi thăm vợ con ở hòn đảo Rêuyniông, thọ 46 tuổi.

12. Khải Định (1916-1925)

Khải Định tên thật là Bửu Đảo có cách gọi khác là Hoàng thân Phụng Hóa, nhỏ Đồng Khánh, sinh năm 1884. Từ bỏ 1907, sau thời điểm phế truất Thành Thái, thực dân Pháp định gửi Bửu Đảo đăng vương vua để thông liền dòng vua bù quan sát Đồng Khánh. Khi xử lý vấn đề này, nhiều đình thần tỏ ý không muốn để trên ngai vàng một fan “vô hậu” (tuyệt tự). Pháp đành phải gật đầu đồng ý Duy Tân. Duy Tân bị đi đày, Pháp đưa Bửu Đảo lên ngôi, mang niên hiệu là Khải Định, 32 tuổi.

*
Vua Khải Định

Đây là 1 ông vua bù nhìn mạt hạng. Dân chúng Huế đang truyền mồm câu ca phổ cập về Khải Định:

“Tiếng đồn Khải Định nịnh Tây,

Nghề này thì lấy ông này tiên sư”

Tháng 4/1922, trước thời gian ngày sang Pháp dự tiệc chợ Mác-xây, Khải Định mang đến làm lễ sắc lập Nguyễn Vĩnh Thụy làm cho Đông cung Hoàng thái tử. Ngay sau khoản thời gian trở thành fan kế vị, Vĩnh Thụy 10 tuổi, được trao cho Khâm sứ Sác-lơ đưa về Pháp đào tạo.

Tháng 9/1924, Khải Định tổ chức lễ tứ tuần đại phòng (mừng lâu tuổi 40) rất lớn và tốn kém. Phần nhiều các thức giấc Bắc Kỳ, Trung Kỳ buộc phải gửi tặng phẩm về mừng vua. Sau lễ mừng lâu này, ngân sách chi tiêu Nam triều kiệt quệ, Khải Định chỉ lệnh tăng lên 30% thuế.

Khải Định bao gồm 12 vk nhưng vô sinh. Đông cung thái tử Vĩnh Thụy là bé của fan khác, được vua dìm làm con mình. Vày thế, cơ hội Vĩnh Thụy còn nhỏ dại và vẫn tu nghiệp tại Pháp, tín đồ ta đã thay bằng một một hội đồng phụ chính có sự can thiệp của Toàn quyền Đông Dương.

13. Vị hoàng đế ở đầu cuối Bảo Đại (1926-1945)

Khải Định qua đời, Toàn quyền Đông Dương cùng hội đồng phụ chính đã ký một bạn dạng “qui ước” ghi rõ: trong lúc vua còn ở nước ngoài, Hội đồng phụ thiết yếu được quyền thay mặt điều hành mọi việc triều đình, đôi khi từ ni chỉ đầy đủ lệ định có liên quan đến điển lệ, ân thích, ân xá, tặng ngay phong những hàm tước, chức sắc… thì do nhà vua ban dụ. Mọi bài toán khác đầy đủ thuộc quyền nhà nước Bảo hộ. Văn phiên bản này còn sáp nhập ngân sách Nam Triều vào chi phí Trung Kỳ và đầy đủ cuộc họp bàn của Hội đồng thượng thư nên do Khâm sứ Trung Kỳ chủ tọa. Như vậy là bởi văn bạn dạng trên, thực dân Pháp đã hoàn toàn thâu nắm mọi quyền lực của phái mạnh Triều trong cả trên địa bàn Trung Kỳ. Triều đình Huế chỉ với là cỗ máy tay sai bởi vì thực dân trả lương cơ mà thôi.

*
Vua Bảo Đại

Sau đó, công dân Vĩnh Thụy được chủ tịch Hồ Chí Minh mời làm cố vấn cho chính phủ nước nhà Lâm thời new thành lập. Năm 1946, trong chuyến đi cùng phái đoàn thiết yếu phủ vn Dân nhà Cộng hòa lịch sự TrungQuốc, Bảo Đại đã ở lại nước ngoài. Tháng 4/1949 lại được đưa về nước tham chủ yếu nhưng Bảo Đại lại bị Ngô Đình Diệm lật đổ. Tháng 10/1956, Bảo Đại thanh lịch Pháp sống giữ vong. Để gạt bỏ quãng đời hoạt động chính trị cay đắng, Bảo Đại đã tự giam mình 10 năm ròng (1956-1966) trong một khu nhà ở vùng Alsace, miền Đông nước Pháp, trong số những cánh rừng châu Âu, mang săn bắn và suy ngẫm có tác dụng thú vui cùng giết thời gian. Sau này ông lấy vk nữa, bà Mô-ních (Monique Baudot). Bà là người đàn bà Pháp rất ngưỡng mộ và am hiểu văn hóa Việt Nam.

Năm 1972 bọn họ sang sống sinh sống Hồng Kông, sau lại trở về sinh sống trong quận 16, thành phố Paris. Cuộc sống đời thường của chúng ta thanh bạch, không kẻ hầu tín đồ hạ và cực kỳ bình yên. Cuối đời các cụ Vĩnh Thụy sẽ lập ra hội cứu giúp trợ những thuyền nhân và chiến đấu chống bọn buôn lậu đồ cổ của cố đô Huế. Đây là cuộc tình cuối cùng của Bảo Đại.

Như vậy từ thuở những vua Hùng dựng nước, cho vị hoàng đế ở đầu cuối – Bảo Đại trị vì, nước ta trải rộng 4000 năm lịch sử vẻ vang với phần nhiều thăng trầm của hơn đôi mươi triều đại, các ông hoàng, bà chúa.

Xem thêm: Sự Khác Biệt Giữa Phần Mềm Hệ Thống Là Phần Mềm Gì, Xem Ví Dụ Chi Tiết

Năm 1945 biện pháp mạng tháng Tám thành công – vị hoàng đế ở đầu cuối thoái vị, xong xuôi thời kỳ phong kiến tập quyền thọ dài, lịch sử Việt Nam lật sang trang bắt đầu – hình thành một công ty nước Việt Nam-Độc lập – Dân chủ.